feldgrau_logo

Telefon polowy 33 / Feldfernsprecher 33

Zarys historyczny rozwoju łączności telefonicznej

Telefony polowe w okresie drugiej wojny światowej były podstawowym i najczęściej używanym elementem systemu łączności na polu walki. Spotykane były na pierwszych liniach frontu i w najwyższych kwaterach dowódców. Rozwój telefonii polowej po doświadczeniach z pierwszej wojny światowej, w której to dostrzeżono i intensywnie rozwijano dziedzinę komunikacji, dał dowódcą niezwykłe narzędzie do kontroli pola walki w czasie starcia.

Traktat wersalski wprowadzony po pierwszej wojnie światowej dnia 28 czerwca 1919 zawierał ograniczenia dotyczące rozwoju i produkcji sprzętu łączności, nie powstrzymało to jednak Niemców od rozwijania ww1tego zagadnienia. Wraz z początkiem lat 30-tych przemyślano znacznie tę dziedzinie i postanowiono ją rozbudować używając wcześniejszych doświadczeń m.in tych z pierwszej wojny światowej. Budowa nowych standardów rozpoczęła się za czasów Reichswehry, zawierała ona takie przewodnie myśli jak:

  • Uproszczenie - postanowiono zrezygnować z nie zawsze potrzebnych funkcji i zbudować takie telefony i infrastrukturę, która będzie pozwalała na obsługę jej przez ludzi nie mających wcześniej styczności z takimi urządzieniami.
  • Szybkość - dostosowanie telekomunikacji i sposobu jej budowy tak, aby można było szybko budować i modyfikować linie telefoniczne.
  • Standaryzacja - pozwalająca na współdziałanie i kompatybilność pomiędzy wszystkimi strukturami armii.
  • Akcesoria - stworzenie dodatkowych akcesoriów, nie będących zintegrowanymi w urządzeniu (a więc używanymi jedynie w razie potrzeby), a co za tym idzie, uproszczenie budowy telefonu i innych urządzeń łączności.
  • Niezawodność - stworzenie sprzętu dostosowanego do każdych warunków bojowych, zarówno w wysokiej temperaturze jak i bardzo niskiej.
  • Przenośność - czyli sprzęt na tyle mały, lekki i solidny, aby bez większego problemu można się z nim przemieszczać
  • Łatwość produkcji -  dostosowanie do warunków, w których podwykonawcy mogą sami tworzyć całe urządzenie bądź części do niego.

 feind hort mit mini

Nowe urządzenia łączności zostały przedstawione i wprowadzone w roku 1933. Użyto jak na te czasy bardzo nowoczesnych i wyprzedzających swoją epokę rozwiązań i materiałów . Niektóre urządzenia były produkowane aż do końca wojny, czyli do roku 1945 z niewielkimi tylko modyfikacjami bądź uproszczeniami wynikającymi z sytuacji ekonomicznej, która była spowodowana prowadzeniem wojny przez Trzecią Rzeszę.

 

Historia telefonu polowego Feldfernsprecher 33

lacznosciowcy ww1 miniPierwszym telefonem polowym w armii niemieckiej był "Armee Fernsprecher Alter Art" powstały w roku 1905. Podczas pierwszej wojny znacznie przyśpieszył się proces tworzenia nowych modeli telefonów. Istniało wiele modeli, ponieważ dziedzina komunikacji telefonicznej dopiero się rozwijała i nie była ustandaryzowana. Możemy jednak wyróżnić dwa modele, są to "FF16" i "FF17" (skrót FF znaczy "Feld Fernsprecher", czyli polowy telefon). Po zakończeniu pierwszej wojny światowej w okresie dwudziestolecia międzywojennego pojawił się model "Feldfernsprecher 26". Był on dosyć zaawansowaną konstrukcją, zawierał takie funkcje jak zintegrowany generator końcowego impulsu, który pozwalał rozłączać rozmowę po odłożeniu słuchawki w centrali. Produkcja tego modelu trwała od 1926 roku do około 1937 roku.

srh wrzesien39 ff33 rysunek1 mini srh wrzesien39 ff33 rysunek2 mini

 

W roku 1933 powstał "Feldfernsprecher 33" , został on zaprojektowany przez firmę Siemens & Halske, która produkowała telefony już od czasów pierwszej wojny znaczek_miniświatowej i miała znaczny wpływ na rózwój tych urządzeń. "FF33" był odmienną konstrukcją od poprzedników, zastosowano przy jego projektowaniu nowe rozwiązania techniczne jak i całkiem nowy, a zarazem nietypowy na ówczesne czasy materiał. Zwany był on "Bakelitem" i został wynaleziony przez Leo Hendrika Baekelanda. W ten sposób powstał telefon, który pod wieloma względami wyprzedzał rozwiązania stosowane w innych państwach. Telefon "Feldfernsprecher 33" był poniekąd swoistym powrotem do podstaw, ponieważ zawierał mniej zintegrowanych funkcji niż jego poprzednik "Feldfernsprecher 26", lecz jego dostosowanie do nowych wytycznych spowodowało produkcję tego telefonu przez wiele firm, prostszą obsługę i możliwość  naprawy nawet przez niedoświadczonych operatorów.

 

srh wrzesien39 feldfernsprecher 33 srh wrzesien39 feldfernsprecher 33 srh wrzesien39 feldfernsprecher 33
srh wrzesien39 feldfernsprecher 33 srh wrzesien39 feldfernsprecher 33 srh wrzesien39 feldfernsprecher 33

 

"Feldfernsprecher 33" był używany w latach 1933-1945. Po wojnie można go było spotkać w wielu miejscach. Przeważnie był denazyfikowany "Entnazifizierung". Często z części pozostałych w fabrykach składano całe egzemplarze (m.in w Polsce). W krajach takich jak Norwegia, gdzie pozostało po wojnie bardzo dużo sprzętu niemieckiego, "FF33" używało tamtejsze wojsko do lat 70-tych, z jedną tylko zmianą - alfabetu fonetycznego. Również w Niemczech można było spotkać takie telefony używane przez m.in różne instytucje publiczne czy kolej państową. Jugosławia, która przejęła sporą ilość sprzętu niemieckiego, posiadała ten telefon w nieco przerobionej wersji pod nazwą PTI-49. Warto również wspomnieć o specjalnej ekonomicznej odmianie powstałej w 1943 roku, nosiła ona nazwę "OB Fernsprecher 43". Bezpośrednim powojennym następcą tego telefonu był "Feldfernsprecher 53a", który był bardzo podobny m.in w wyglądzie samej obudowy, jak i zawierał taką samą słuchawkę.

 

Budowa telefonu polowego Feldfernsprecher 33

Konstrukcja samego telefonu nie była szczególnie skomplikowana ze względu na podjęte wytyczne opisane na początku artykułu. Co za tym szło, liczba elementów również nie była bardzo duża. Poniżej możemy zobaczyć dwie instrukcje znamionowe, jakie znajdziemy w telefonie jak i rysunek przedstawiający poszczególne elementy telefonu wraz z opisami:

srh wrzesien39 diagram ff33 mini srh wrzesien39 ff33 tabliczka 1 mini srh wrzesien39 ff33 tabliczka 2 mini

 srh wrzesien39 ff33 bateria mini

Schemat środkowy opisuje układ fonii telefonu, układ ten działa dopiero po naciśnięciu przycisku na słuchawce i jest zasilany z baterii "Feldelement T30". Bateria ta posiadała napięcie znamionowe 1,5V. Prawy schemat pokazuje układ prądnicy. Prądnica zasilała dzwonek, a przy kręceniu korbką wytwarzało się napięcie około 100V, które pozwalało donośnie zadzwonić telefonowi po drugiej stronie.

 

 

 

 

Poniżej dokładna prezentacja wnętrza telefonu polowego "Feldfernsprecher 33". Aby się dostać do środka, wystarczyło odkręcić dwie śrubki (mają dwupoziomowy gwint, dzięki czemu po wykrecęniu od obudowy śrubka nie wypadnie). Taki prosty sposób rozkręcania telefonu pozwalał szybko wymienić np. uszkodzoną bakelitową obudowę.

W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 01 W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 02 W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 03
W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 04 W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 05 W39 feldfernsprecher 33 wnetrze mini 06

Słuchawka "Handapparat 33/40" telefonu polowego posiadała specjalną wtyczkę, dzięki czemu można było w razie uszkodzenia (statystycznie kabel najczęściej ulegał uszkodzeniu) wymienić ją na nową. Łącznościowcy posiadali również specjalny skórzany pokrowiec na zapasowe słuchawki. Słuchawka była wykonana z bakelitu i kilku aluminiowych elementów. Podstawowymi elementami "Handapparat 33/40" były: głośnik "Fernhörerkapsel 33", mikrofon "Mikrophonkapsel 33" i przycisk do rozmowy "Sprechtaste".

srh wrzesien39 ff33 sluchawka handapparat 33 minisrh wrzesien39 ff33 wtyczki mini

Na zdjęciu po lewej możemy zobaczyć przykład słuchawki, wraz z trzema głośnikami z datowanymi na roczniki 1940, 1942, 1944. Jak widzimy głośniki wraz z przebiegiem wojny nie uległy zmianom. Mikrofon posiada charakterystyczny zielony krzyżyk, który oznaczał przeznaczenie dla wojsk Heer/Luftwaffe. Na drugiej fotografii jest również widoczne porównanie wczesnowojennej wtyczki "Anschlußstecker" z późnowojenną bakelitową wersją.

 srh wrzesien39 ff33 kriegsmarine mini

Istniały trzy typy telefonu polowego "Feldfernsprecher 33". Dzieliło się je ze względu na różnice w cewce mikrofonu. Pierwsza wersja była używana w latach 1933-1939 i nie była znakowana żadnym kolorem (na tabliczce opisowej telefonu czy na mikrofonie). Druga wersja była produkowana w latach 1939-1945 i posiadała charakterystyczny zielony kolor na mikrofonie i tabliczce opisowej telefonu. Wszystkie modele wyprodukowane przed 1939 rokiem były konwertowane do nowego standardu. Trzeci typ to specjalna odmiana telefonu przeznaczona dla wojsk Kriegsmarine, posiadała ona żółty kolor oznaczeń zamiast zielonego.

Feldfernsprecher 33 był bardzo solidnie dopracowaną konstrukcją, niewiele ówczesnych telefonów polowych dorównywało mu myślą techniczną. Wydaje się, że jednym z jego głównych konkurentów była znakomita konstrukcja polskiej firmy PZT (Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne) ulokowanej w Warszawie, która stworzyła model AP36. Był to telefon polowy przeznaczony dla wojska polskiego. Poniżej możemy zobaczyć porównanie "Feldfernsprecher 33" z AP36.

srh wrzesien39 ff33 vs AP36 mini srh wrzesien39 ff33 vs AP36 2 mini

 

Telefonów polowych "Feldfernpsrecher 33" wyprodukowało ponad 1.6 miliona sztuk, a należy nadmienić, że ponad 30 firm produkowało ten model. Poniżej przedstawiam tabelę zawierającą nazwy poszczególnych producentów jak i adekwatne oznaczenie wybijane przez danego wytwórcę na częściach telefonu.

Lp:       Znakowanie producenta: Nazwa producenta: Lokacja fabryki:
1. FR / ber Friedrich Reiner Telefonfabrik Monachium, Niemcy
2. R&B / ddu Richard Bosse & Co Berlin, Niemcy
3. bno Eumig, Electrizitäts - und Metallwaren-Industrie Wiedeń, Austria
4. NTT Nationale Telefon- und Telegraphenwerke, później Telefonbau und Normalzeit Frankfurt nad Menem, Niemcy
5. TN / eaa Telefonbau & Normalzeit GmbH Frankfurt nad Menem, Niemcy
6. FS / ecq Ferdinand Schuchhardt, Berliner Fernsprech - und Telephonwerk AG Berlin, Niemcy
7.   Badische Telefonbau Renchen, Niemcy
8. dej / S&H / znak siemensa Siemens & Halske AG Berlin, Niemcy
9. SA Siemens Apparatebau Berlin, Niemcy
10. fsb

MK - Mikrofona Brüder Knotek – CR Telefon - und radiotechnische Fabrik

Praga, Czechy
11. fsc

MK - Mikrofona Brüder Knotek

Meseritsch, Czechy
12. KuS / bpt Telefon - und Telegraphenfabriks AG, Kapsch & Söhne Wiedeń, Austria
13. Erka / cmy Rudolph Krüger, Telegraphen-Bauanstalt Berlin, Niemcy
14. HAGENUK / N&K Hagenuk Hanseatische Apparatebaugesellschaft, Neufeldt & Kuhnke GmbH Kilonia, Niemcy
15. djx Werk von Stöcker & Co Lipsk, Niemcy
16. M + G / bbc / znak Mix & Genest Mix & Genest Berlin, Niemcy
17. bI Mende Dresden N 15 Industriegelände Drezno, Niemcy
18. MT / emy Friedrich Merk Telefonbau Monachium, Niemcy
19. SABA / dnz Schwarzwälder Apparate-Bau-Anstalt Villingen-Schwenningen, Niemcy
20. SAF Süddeutsche Apparate Fabrik GmbH Nürnberg, Niemcy
21.   Heliowatt Werke Elektrizitätswerke AG Świdnica, Polska
22. ded Heliowatt Flugzeuggeräte  
23. prx Heliowatt, Werk Frankenstein Śląsk, Polska
24.   Neufeld & Kuhnke GmbH Kilonia, Niemcy
25. pvx STE Societe des Telephones Ericsson SA Paryż, Francja
26. VBT / hua Vereinigte Bayerische Telephonwerke AG Monachium, Niemcy
27. DTW Deutsche Telefonwerke Berlin, Niemcy
28. bvx Schrack-Ericsson, Elektrizitäts-AG Wiedeń, Austria
29. bmm / B S N

Lumophon-Werke Bruckner & Stark Fernsprecher, Radio und Kühlschrank-Fabrik

Nürnberg, Niemcy
30. bxo o. / bxp DTW, Deutsche Telephonwerke und Kabelindustrie AG  
31. dnm / SSS S. Siedle & Söhne Telefon - und Telegraphenwerke AG Furtwangen im Schwarzwald / Niemcy
32. MK    
33. TN    
34. bqa    
35. E    
36. qgd    
37. ren    
38. pvk    
39. rsm    

Cześć danych do tej tabeli uzyskane m.in dzięki kolekcjonerom: Kevinowi z Niemiec i Funksammel'owi z Normandii.

Użycie telefonu polowego Feldfernsprecher 33

srh wrzesien39 ff33 terminalePodstawą telefonu były dwa terminale, do których przykręcało się kable od linii telefonicznej. Pierwszy to “La” (“Leitung a”  linia "a"), a drugi “Lb/E” (“Leitung b / Erde”  linia "b / uziemienie"). Niemcy często używali połączenia telefonicznego poprzez uziemienie. Oznacza to, że linia “Leitung a”  jest połączona jednym kablem, a linia “Leitung b / Erde”  jest podłączona do uziemienia czyli np. do kołka uziemiającego "Erdstecker". Więcej o uziemieniu i kołkach uziemiających możemy znaleźć w poniższym artykule:

Kołek uziemiający / Erdstecker

 

1. Terminale "Anschlußklemmen" pierwszy “La” i drugi “Lb/E” służąsrh wrzesien39 ff33 obsluga mini do podłączenia kabli z linią telefoniczną. Przykładowo np. drugiego telefonu za pomocą dwóch kabli.
2. Dwa gniazda na kabel "Vermittlungschnur". Używane do podłączenia w prosty i szybki sposób dwóch telefonów ze sobą, bądź przyłączenia do telefonu różnych akcesoriów takich jak na przykład transformator "Übertrager".
3. Przycisk na słuchawce aktywujący rozmowę "Sprechtaste". Dopiero po wciśnięciu go  rozmówca mógł usłyszeć naszą stronę.
4. Przycisk sprawdzający "Prüftaste" pozwalał po zwarciu obydwóch terminali “La” i “Lb/E” i przekręceniu korbką zadzwonić dzwonkiem telefonu w celu weryfikacji sprawności.
5. Korbka telefonu służyła do dzwonienia. W celu zadzwonienia trzeba było kręcić nią w prawą stronę.
6. Przedział bateryjny telefonu. W nim można było sprawdzić sprawność baterii np. za pomocą miernika "Elementprüfer".
7. Gniazdo na dodatkową słuchawkę "Kopfhörer". Słuchawka była używana przeważnie przez żołnierzy łączności.

 

 


Akcesoria do telefonu polowego Feldfernsprecher 33

Telefon polowy "FF33", był niewątpliwie bardzo uproszczoną konstrukcją względem swojego poprzednika "FF26". Jak już zostało nadmienione, niemieccy konstruktorzy doszli do wniosku, że jeżeli są potrzebne dodatkowe funkcje, to można je uzyskać poprzez dołączenie dodatkowych akcesoriów.

Prawdopodobnie jednym z najczęściej używanych akcesoriów były słuchawki różnego rodzaju, które były podłączanie do podwójnego gniazda na górnej płycie telefonu. Spotykane modele to:

w39 ff33 akcesoria kopfhorer mini"Kopfhörer" - pojedyncza słuchawka najczęściej używana przez łącznościowców.

 

 

 

"Doppelfernhörer d" w skrócie: "Dfh. d" - podwójna słuchawka, często również spotykana przy radiostacjach w czołgach i pojazdach opancerzonych przed wojną (później się zmieniła impedancja i typ wtyczki).

"Doppelfernhörer g" w skrócie:"Dfh. g" - późniejsza wersja słuchawek "Dfh. d".

Również istniały specjalne mikrofony, które mogły przykładowo odciążyć ręce operatora i pozwolić mu na wydajniejszą pracę. Podłączane za pomocą wtyczki "Anschlußstecker". Często spotykane modele to:

w39 ff33 akcesoria brustmikrophon mini"Brustmikrophon" - mikrofon, który wieszano na szyi. Posiadał on dwa gniazda pozwalające podłączyć np. powyżej wymienione słuchawki, choć przeważnie używano modelu "Kopfhörer".

 

 

 

"Kehlkopfmikrophone" - tzw. laryngofon, przeważnie spotykany przy radiostacji w przedwojennych pojazdach pancernych.

Można również wyróżnić połączone zestawy słuchawki + mikrofon, podłączane poprzez wtyczkę"Anschlußstecker". Były to takie modele jak:

"Kopffernsprecher 39", "Kopffernsprecher 41", "Kopffernsprecher 41" w wersji dla Kriegsmarine, "Kopffernsprecher 43", "Kagenük", wszystkie te zestawy używane były również wraz z wieloma wersjami cywilnymi przez operatorów różnych central telefonicznych. Głównym producentem tych słuchawek była firma Siemens & Halske.


Innymi akcesoriami do telefonu bądź urządzeniami współpracującymi z owym telefonem były:

 

w39 ff33 akcesoria sb zusatz 33 miniw39 epokowe sb zusatz 33 mini

"SB Zusatz 33" - ciekawy dodatek do telefonu polowego, był to generator impulsu pozwalającego wyzwolić zapadkę na centrali oznajmiającą zakończenie połączenia tak, aby operator nie musiał tego robić manualnie. "SB Zusatz 33" był spotykany i używany głównie, gdy "Feldfernsprecher 33" był wpięty do linii cywilnej. Zdjęcie prezentuje prawidłowy sposób umiejscowienia tego akcesorium.

 

 

amtsanschlieser 33 epok

w39 ff33 akcesoria amtsanschlieser 33 mini"Amtsanschließer 33" - telefon tarczowy, można powiedzieć że równocześnie polowy, bo często był używany w warunkach frontowych. Istniała możliwość wpięcia się do linii telefonicznej i możliwość wykonywania rozmów. Jego szczególnie przydatną funkcją było danie linii polowej możliwości "wdzwonienia" się w sieć publiczną sieć telefoniczną. Na zdjęciu przykład podłączenia tego telefonu do "Feldfernsprecher 33".

 

 

w39 ff33 akcesoria ubertrager mini"Übertrager" to transformator linii telefonicznych. Miał kilka funkcji, m.in służył do stabilizacji fluktuacji linii polowych, gdy występowały przebicia na kablu, bądź linia telefoniczna przechodziła obok słupów wysokiego napięcia."Übertrager" posiada możliwość połączenia za pomocą kabla "Vermittlungschnur"  z telefonem polowym "Feldfernsprecher 33" i taki przykład możemy zobaczyć na zdjęciu.

  w39 ff33 akcesoria kleiner klappenschrank zu 10 leitungen mini

 

"Kleiner Klappenschrank zu 10 Leitungen" - mała 10 liniowa centralka polowa, następczyni modelu "Feldklappenschrank OB 17 zu 10". W stosunku do poprzedniczki była bardzo uproszczona. "Feldfernsprecher 33" służył jej za słuchawkę, ponieważ sama nie miała jej zintegrowanej.

 

 

w39 ff33 akcesoria feldfernschreiber mini"Feldfernschreiber" - dalekopis stworzony przez Dr. inż. Rudolfa Hella w 1932 roku. Przygotowany przez firmę Siemens & Halske do masowej produkcji pod nazwą "Siemens-Hell-Feldfernschreiber", był dostarczany na potrzeby wojska od 1935 roku. "Feldfernschreiber" był używany na tych samych liniach co "Feldfernsprecher 33". Poprzez kabel "Vermittlungschnur" można było szybko spiąć obydwa urządzenia i umożliwić dalekopisowi działanie na liniiach polowych. Telefon polowy również służył do wstępnego porozumiewania się operatorów dalekopisu przed rozpoczęciem transmisji.

 

 


Poniżej prezentacja omawianego telefonu polowego "Feldfernsprecher 33" na oryginalnych epokowych fotografiach:

Jeżeli masz jakieś uwagi bądź chciałbyś się podzielić ze mną dodatkowymi informacjami na temat omawianego elementu, proszę o kontakt pod adresem meilowym: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.