feldgrau_logo

Pojazdy Panzerwaffe w czasie Kampanii Polskiej 1939 r.

 Pojazdy Panzerwaffe w czasie Kampanii Polskiej 1939 r.

Część I. Czołgi konstrukcji niemieckiej.

Pojazdy pancerne, a zwłaszcza czołgi fascynują każdego, kto choć trochę interesuje się militariami. W tym artykule postaram się przybliżyć pojazdy używane przez niemieckie siły pancerne, czyli Panzerwaffe. Początek tego rodzaju formacji sięga pierwszej wojny światowej. Pierwszym czołgiem użytym w czasie bitwy nad Sommą we wrześniu 1916 r. był brytyjski MARK I . Komenda główna wojsk niemieckich chciała wprowadzić własny typ pojazdu pancernego, w tym celu 13 listopada 1916 r. powołano specjalną komisję Algemeine Kriegsdepartment 7 Abteilung Verkehrwesen(7 Departament Wojny Urząd Uzbrojenia). Kierował nią Joseph Vollmer. Niemiecką odpowiedzią na brytyjski pojazd był czołg A7V. Powstał on pod koniec października 1917 r. Pojazd był długi na 8 metrów, jego załoga liczyła 18 osób tj. dowódcę, kierowcę, dwóch kanonierów, dwóch mechaników i dwunastu strzelców obsługujących sześć karabinów maszynowych zamontowanych z tyłu i po bokach pojazdu, walka w pojeździe była dla załogi była bardzo uciążliwa, panował duży hałas od silników, a temperatura w pojeździe sięgała nierzadko ponad 40 stopni. Czołg zmagał się z wieloma problemami technicznymi. Wszedł do czynnej służby 21 marca 1918 r. czyli zaledwie na 8 miesięcy przed zakończeniem I wojny światowej, która to jak wiadomo zakończyła się przegraną Niemiec. Skutkiem przegranej był traktat wersalski podpisany 28 czerwca 1919 r., który zabraniał m.in. posiadania broni pancernej na wyposażeniu armii niemieckiej.

Traktat Wersalski znacznie ograniczał rozwój armii niemieckiej. Jednakże dzięki umiejętnej polityce rząd Republiki Weimarskiej wykorzystał okazję jaką była konferencja gospodarcza w Genui (10.04-19.05 1922 r.). Podczas tej konferencji doszło do podpisania traktatu w Rapallo, który uregulował niejasności po I wojnie światowej jak również pozwolił na odbudowanie stosunków dyplomatycznych Niemiec z Rosją. Fakt ten wykorzystali przedstawiciele niemieckiej Reichswery, którzy wraz ze swoimi odpowiednikami z Armii Czerwonej podpisali 11 sierpnia 1922 roku porozumienie o współpracy wojskowej. Zgodnie z porozumieniem Niemcy obligowały się do dostarczenia Rosjanom broni i amunicji, a także do pomocy niemieckich inżynierów w rozbudowie przemysłu zbrojeniowego. W zamian za to Reichswera zyskała możliwość korzystania z sowieckich poligonów nad Wołgą i Kamą. Tym samym politykom niemieckim udało się uniknąć ograniczenia związane z traktatem wersalskim. W Rosyjskich fabrykach powstawały nowe niemieckie konstrukcje, które były testowane na poligonach oraz przebiegało szkolenie przyszłych czołgistów, pilotów oraz dowódców tych oddziałów. To właśnie w Rosji ukształtowała się teoria Blitzkriegu, która już w kilka lat później miała wstrząsnąć Europą. Tajne szkolenia zakazanych rodzajów wojsk na terenie ZSRR trwały aż do roku 1933, kiedy to do władzy w Niemczech doszedł Adolf Hitler, który postanowił odrzucić postanowienia traktatu wersalskiego. Uruchomione zostały zakłady zbrojeniowe dając nowe miejsca pracy.

Pierwszym sprawdzianem bojowym niemieckiej Panzerwaffe była wojna domowa w Hiszpanii – zwana także poligonem doświadczalnym Wehrmachtu.
Wewnętrzny konflikt hiszpański trwał w latach 1936-39 pomiędzy ludowym Rządem Republiki Hiszpańskiej a prawicowa opozycją dowodzoną przez generała Francesco Franco. Adolf Hitler postanowił wesprzeć tego ostatniego wysyłając eksperymentalny oddział – Legion Condor – oddział, który miał w praktyce sprawdzić nową broń i stworzoną dla niej taktykę użycia. W jej skład weszły m.in. 3 kompanie pancerne. Był to chrzest bojowy Panzerwaffe, który zaowocował pierwszymi doświadczeniami bojowymi. Kolejnym konfliktem, w którym miała uczestniczyć już znacznie silniejsza i bardziej doświadczona Panzerwaffe miała być Kampania Polska, rozpoczęta 1 września 1939 roku pod kryptonimem Fall Weiss (Plan Biały). Na pola bitew tej kampanii w szeregach Wehrmachtu wyjechało wiele typów pojazdów pancernych. W pierwszej części przybliżę pojazdy konstrukcji niemieckiej użytych podczas kampanii Polskiej. W kolejnych częściach omówione zostaną niemieckie samochody pancerne oraz konstrukcje zagraniczne używane przez Wehrmacht. Wedle niemieckiej doktryny wojennej czołgi podzielone zostały na 3 zasadnicze kategorie – lekkie, średnie oraz ciężkie. Mimo, iż w drugiej połowie lat 30-stych Niemcy posiadały konstrukcje wszystkich w/w kategorii, to w kampanii w Polsce użyte zostały tylko czołgi lekkie i średnie kilku typów (ciężki Neubaufahrzeug był prototypem wyprodukowanym w ilości 5 sztuk i wziął udział jedynie w walkach w Norwegii).

PANZERKAMPFWAGEN I

Pz Kpfw I

W roku 1939 występowały dwie wersje pojazdu Ausf. A i B oraz powstałe na ich bazie czołgi dowodzenia (Panzerbefehlswagen). Kontrakt podpisany na budowę prototypów został podpisany z firmami Krupp-Grusonwerk, MAN, Dailmer-Benz, Henschel i Rheinmetall-Borsig, projekty występował pod kryptonimem Landwirstschaftliche Schlepper (LaS) - w tłumaczeniu „ciągnik rolniczy". W ostatecznej wersji wszystkie pojazdy zostały wyprodukowane według projektu Kruppa. Pierwsza seria pojazdów liczyła 150 sztuk. Zostały one wykorzystane do szkolenia załóg. Dawało to możliwość zapoznania się z prowadzeniem i obsługą pojazdów gąsienicowych. Zawieszenie pojazdu było oparte na projekcie Carden-Loyd z pierwszym kołem jezdnym wyposażonym w amortyzatory hydrauliczne i sprężynę śrubową. Pozostałe koła jezdne były wyposażone parami w resory piórowe wzmocnione zewnętrzną belką.

Panzerkampfwagen I Ausf.A (Sd.Kfz. 101)

Był pierwszym pojazdem pancernym produkowanym seryjnie dla Wehrmachtu. Produkcja trwała od 1934 r. do 1936 r. W tym okresie powstało 1190 pojazdów wyprodukowanych w pięciu fabrykach. W początkowym okresie Pz.Kpfw. I Ausf. A nosił nazwę MG Panzerwagen czyli czołg z karabinem maszynowym. Przedział bojowy był szerszy od kadłuba, wieża była umieszczona niesymetrycznie po prawej stronie. Pojazd został uzbrojony w dwa karabiny maszynowe MG 13, kalibru 7,92mm usytuowane współosiowo w wieży. Załoga składała się z dwóch osób kierowcy który zajmował miejsce w przedniej części kadłuba oraz dowódcy siedzącego w wieży. Ciekawostką jest fakt wyposażenia kilku sztuk w silnik wysokoprężny Krupp M601 – był to zatem pierwszy czołg wyposażony w silnik Diesla, Niestety ze względu na zbyt małą moc został on zamieniony na jednostkę benzynową Krupp M305 w układzie bokser o poj. 3,5l. Na wyposażeniu czołgu znajdowała się radiostacja krótkiego zasięgu FuG.2 Pz.KpfW I Ausf. A został wycofany ze służby liniowej w 1941 roku. Uzbrojenie: 2x km. 7,92mm MG 13k, waga 5,4 t

Panzerkampfwagen I Ausf.B.

Wersja Ausf.A miała zbyt małą moc i często się przegrzewała. Wymiana silnika na 6-ciocylindrową jednostkę Maybacha NL 38TR o mocy 101km wymusiła przekonstruowanie tylnej części czołgu i zawieszenia. Wydłużono kadłub oraz dodano jedną parę kół. Czołg zachował dwuosobową załogę oraz uzbrojenie wersji Ausf. A. Wyróżniał się on pięcioma kołami jezdnymi i osobnym kołem napinającym (wersja Ausf. A miała cztery koła jezdne i jedno koło spełniające role koła napinającego ), dodano także czwartą rolkę podtrzymującą gąsienice. Produkcja trwała od sierpnia 1936 do maja 1937 roku, powstało 399 egzemplarzy tej wersji. Użyte one były w jednostkach liniowych od 1936 do czerwca 1941 roku. Ciekawostką jest, że jeszcze w roku 1943 służył w jednostkach niszczycieli czołgów jako pojazd dowodzenia. Uzbrojenie: 2x km. 7,92mm MG 13k , waga 5,9 t

Kleiner Panzerbefehlswagen I

Czołgi dowodzenia powstały w celu koordynacji działań jednostek pancernych. Konstrukcyjnie bazowały na wersjach podstawowych (16 egz. Wykonano na wersji Ausf. A 184 egz. Na wersji Ausf. B – w kampanii w Polsce używano tylko pojazdów na wersji Ausf. B). Modyfikacja polegała na zastąpieniu wieży specjalną nadbudówką mieszczącą dodatkowego członka załogi oraz drugą radiostację – FuG. 6 średniego zasięgu. Uzbrojenie stanowił pojedynczy karabin maszynowy MG13 lub MG34. Czołgi rodziny Pz.Kpfw. I były na stanie wszystkich jednostek – dywizji pancernych i lekkich biorących udział w napaści na Polskę. Łącznie Panzerwaffe wystawiła 1445 sztuk tego typu czołgów wszystkich wersji. Trzeba powiedzieć, iż już w 1939 roku czołgi tego typu były już przestarzałe i tylko dzięki dużej ilości i odpowiedniej taktyce posiadały wartość bojową. Tak naprawdę była to swego rodzaju namiastka prawdziwego czołgu – tankietka. Wiele padło ofiarą polskiej obrony ppanc. Niedostateczne opancerzenie wynoszące zaledwie 6-13mm, słabe uzbrojenie oraz ledwie 2-osobowa załoga znacznie ograniczała możliwości tego typu czołgów.

PANZERKAMPFWAGEN II

Pz Kpfw II

Kolejnym czołgiem lekkim na uzbrojeniu Wehrmachtu był Panzerkamfwagen II. Z założenia miał stanowić wzmocnienie dla jednostek wyposażonych w Panzerkampfwagen I, a docelowo je zastąpić. PzKpfw. II był wyposażony oprócz karabinu maszynowego w działko 2cm KwK 30 kalibru 20 mm. Ważną różnicą było wprowadzenie 3-go członka załogi, dzięki czemu dowódca miał mniej obowiązków. Do kampanii polskiej powstało kilka modeli Pz.KpfW II – prototypowe i krótkoseryjne wersje Ausf. a/1, a/2, a/3, b i c oraz seryjne Ausf. B, C i D/E.

Pz.KpfW II wersje przed seryjne - Ausf. a/1,a/2,a/3,b,c.

Pierwsza wersja Pz.Kpfw II – Ausf. a/1 posiadała układ jezdny podobny do mniejszej „jedynki". Składało się z każdej strony z koła napędowego, napinającego oraz 6 kół nośnych zblokowanych wózkami w pary. Uzbrojenie stanowiło działko 2cm KwK 30 L/55 oraz karabin MG34, pancerz do 14,5mm, silnik mocy 130km. Czołg zaprojektowany został w 1934 r. Do końca 1935 roku wykonano 10 szt. wersji a/1, po niewielkich modyfikacjach powstało 15 szt. wersji a/2 oraz ok. 75 szt. wersji a/3. W Wersji Ausf. b zastosowano nowy mocniejszy silnik Maybach HL 62TR o mocy 140 km, co spowodowało konieczność wydłużenia kadłuba i zmian w układzie jezdnym. Z tego powodu masa wzrosła do 7,9 t. W 1937 wyprodukowano 25 sztuk tej wersji.

Ostatnią wersją próbną była Ausf. c – główną modyfikacją była zmiana układu zawieszenia. W miejsce wózków pojawiło się 5 par pojedynczych kół nośnych niezależnie resorowanych resorami ćwierćeliptycznymi. Dodano 4-tą parę rolek podtrzymujących gąsienice oraz zmodyfikowano koła napędowe oraz napinające, poszerzono gąsienice. Masa wzrosła do 8,9 t. Powstało ok. 100 szt. Wszystkie wersje próbne zostały wykorzystane w ataku na Polskę.

Pz.Kpfw. II Ausf. A/B/C.

Produkcja seryjnych modeli Pz.Kpfw II rozpoczęła się w połowie 1937 roku. Wersje A i B były seryjnymi pojazdami, produkowanymi w oparciu o próbną wersję Ausf. c i między sobą różniły się tylko technologią produkcji. Wersja C z kolei – najliczniejsza została zmodyfikowana poprzez wzmocnienie pancerza oraz wymianę szkieł pancernych w wizjerach z 12 mm do 50 mm Łącznie powstało 958 pojazdów w/w wersji.
Uzbrojenie: działko 20 mm KwK 30 L/55, 1x MG34, pancerz 15-35 mm, silnik Maybach HL 62TRM o mocy 140 km, prędkość max. 40km/h, waga 9,5t, Załoga 3 ludzi.

Pz.Kpfw II Ausf. D/E

Czołgi wersji Ausf. D/E były praktycznie nowymi konstrukcjami. Powstały na podstawie zamówienia na tak zwany szybki czołg (Schnellkampfwagen) dla dywizji lekkich. Z poprzednich wersji pozostała tylko wieża i silnik. Główna modyfikacja polegała na zastąpieniu dotychczasowego podwozia rozwiązaniem typu Christie z czterema podwójnymi kołami jezdnymi o dużej średnicy po obu stronach. Prędkość wzrosła do 55km/h. Wyprodukowano łącznie ok. 140 sztuk. Uzbrojenie: j/w Czołgi rodziny Pz.Kpfw II mimo, iż stanowiły znaczny postęp w stosunku do Pz.Kpfw I nie były czołgami idealnymi. Dowództwo Wehrmachtu traktowało je jedynie jako modele przejściowe na drodze do wyposażenia Panzerwaffe w czołgi średnie. Ale mimo tego jak na warunki wojny z Polską były to czołgi dobrze sprawdzające się w walce. Ich atutami była niska sylwetka, stała łączność radiowa, całkiem przyzwoite i szybkostrzelne uzbrojenie, pozwalające niszczyć polskie czołgi 7TP z odległości niewiele większej niż zasięg czołgowych Boforsów oraz prędkość (szczególnie rzadkich wersji D/E). „Panzer dwójki" stanowiły wyposażenie dywizji pancernych oraz lekkich. Kolejna grupę stanowiły czołgi średnie.

Niemieckie plany broni pancernej z lat 30 XX wieku zakładały użycie Pz.Kpfw. I i II jedynie jako konstrukcji przejściowych. Docelowo zakładano wprowadzenie 2 rodzajów czołgów średnich. Jeden z nich miał być wyposażony w cięższe działo umożliwienie niszczenie fortyfikacji oraz wspierania piechoty - do tego celu zaprojektowano Pz.Kpfw. IV . Drugi zaś pojazd miał być uzbrojony w długolufowe działo mniejszego kalibru strzelające amunicją przeciwpancerną do niszczenia czołgów oraz karabin maszynowy do zwalczania siły żywej. Pojazdem, który miał spełniać te kryteria był Pz.Kpfw. III.

PANZERKAMPFWAGEN III

Pz Kpfw III

W roku 1934 przyznano kontrakt na opracowanie Panzerkampfwagen III, nazwanego Zugfuhrerwagen (ZW), czyli wozem dowódcy plutonu. Projekty złożyły firmy Krupp AG (Essen), Daimler-Benz (Berlin-Marienfeld), MAN (Nurnberg), Rheinmetall-Borsig (Berlin). Dwie ostatnie zaprojektowały tylko wieże, podczas gdy Krupp i Daimler-Benz zaoferowały projekty kompletnych pojazdów. Z założeń ujednolicenia amunicji i uzbrojenia czołg miał być wyposażony w armatę kalibru 37 mm. Nowy czołg obsługiwała pięcioosobowa załoga - byli to dowódca, celowniczy i ładowniczy, którzy zajmowali miejsce w wieży pojazdu oraz kierowca i strzelec – radiooperator. którzy zajmowali miejsce w przedniej części kadłuba. Zainstalowano także interkom by ułatwić komunikację. Decyzje podjęto po testach prototypów dostarczonych przez Daimler-Benz i Krupp. Próby odbyły się na poligonie w Kummersdorfie i Ulm. W roku 1936 wybrano projekt Daimler-Benz który został skierowany do produkcji.

Pierwszą wersję Pz.Kpfw III Ausf.A wyprodukowano zaledwie 10 sztuk. Pojazdy te skierowano do intensywnych testów polowych. Wersja Ausf. A posiadał zawieszenie z pięcioma dużymi podwójnymi kołami jezdnymi z bandażami gumowymi, każde koło było amortyzowane poprzez wahacz ze sprężyną stalową. Testy wykazały, że taki typ zawieszenia nie daje sobie rady z 15-tonową konstrukcją. Podjęto więc decyzje o przeprojektowaniu zawieszenia. Pomimo problemów pojazdy tej wersji wzięły udział w Anschlussie Austrii, zajęciu Sudetów a także w ataku na Polskę, gdzie wchodziły w skład 1. Dywizji Pancernej. Pojazdy w wersji Ausf. A wycofano z jednostek w lutym 1940 roku. Uzbrojenie: działko 37 mm KwK 36 L/45 3x k.m. 7,92 mm MG 34. silnik Maybach HL 108TR o mocy 230 km, waga 15,4 t.

Pz.Kpfw III Ausf.B posiadał nowy układ jezdny złożony z ośmiu kół jezdnych amortyzowany przez resory piórowe. Pierwszy wózek jezdny był oparty na jednym końcu przedniego resora piórowego, a drugi wózek na drugim końcu resora. Tak też wyglądały pozostałe wózki jezdne. Łącznie pojazdów Pz.Kmpf III Ausf. B powstało 15 sztuk. Uzbrojenie: działko 37 mm KwK 36 L/45 3x km. 7,92 mm MG 34. waga 15,9 t.

Pz.Kpfw III Ausf.C była to trzecia wersja pojazdu. Zmianie uległo zawieszenie zastosowano trzy resory piórowe po każdej stronie. Pierwszy i ostatni wózek opierał się na własnym, krótszym resorze piórowym, natomiast dwa środkowe na jednym długim resorze. Ta seria pojazdu powstała w ilości 15 sztuk i służyła w jednostkach liniowych do lutego 1940 roku. Uzbrojenie: działko 37 mm KwK 36 L/45 3x km. 7,92 mm MG 34. waga 16 t.

Pz.Kpfw III Ausf.D – wyprodukowany w styczniu 1938 roku. Wymieniono płyty pancerne o grubości 14,5 mm na 30 mm. Zastosowano także nową skrzynię biegów z sześcioma przełożeniami (ZF SSG 76). Ponownie ulepszono zawieszenie. Odlewana wieżyczka dowódcy została zastąpiona używaną wcześniej ze stali walcowanej. Uzbrojenie: działko 37 mm KwK 36 L/45 3x k.m. 7,92 mm MG 34.

Pierwsze wersje Pz.Kpfw III napędzane były przez silniki Maybach HL 108 TR. Wszystkie były uzbrojone w armatę 3,7 cm KwK 36L/46 kalibru 37 mm będącą czołgową odmianą armaty 3,7cm PAK 35/36 oraz trzy karabiny maszynowe MG 34 kalibru 7,92 mm. z których jeden był zamontowany z przodu kadłuba a dwa pozostałe w wieży po prawej stronie. Posiadały opancerzenie w zakresie 14,5-30mm.
Panzerkampfwagen III Ausf.E W grudniu 1938 roku podwozie Pz.Kpfw III zostało raz jeszcze zmodyfikowane. W projekcie znalazło się sześć podwójnych kół jezdnych z dwóch stron, zawieszenie oparto na drążkach skrętnych. Tak narodziła się odmiana Pz.Kpfw III Ausf. E. Powstała z myślą o produkcji seryjnej i była odpowiedzią na zapotrzebowanie na pojazdy tej klasy. W produkcję włączono jeszcze dwie firmy Henschel i MAN. Pojazd zachował uzbrojenie z poprzednich wersji, zmianie uległa skrzynia biegów, była to 10-biegowa skrzynia biegów Maybach Variotex SRG 328-145 oraz nowy silnik od Maybacha typ HL 120 TR o mocy 265km zapewniający prędkość do 40km/h. Do października 1939 roku powstało 96 takich pojazdów które wzięły udział w kampanii w Polsce.
Uzbrojenie: działko 3,7cm KwK 36 L/45, 3x km. 7,92 mm MG 34, waga 19,8t, pancerz 21-30 mm, załoga 5 ludzi.

Czołgi średnie Pz.Kpfw III były nowoczesnymi maszynami bojowymi górującymi niemal pod każdym względem na tle czołgów przeciwnika, jakim było Wojsko Polskie. Był świetną bazą do dalszych modyfikacji. Jednakże podczas Kampanii w Polsce był raczej rzadko widywany ze względu na niewielką ilość wprowadzonych na wyposażenie sztuk. Była to najmłodsza konstrukcja w szeregach Panzerwaffe stąd występował tylko w paru jednostkach i był przydzielany dowódcom plutonów czołgów. Warto pamiętać, że większość z liczby 96 stanowiły pierwsze modele przed seryjne (A-D).

PANZERKAMPFWAGEN IV

Pz Kpfw IV

Drugim czołgiem średnim w arsenale Panzerwaffe podczas Kampanii 1939 r. był Pz.Kpfw IV. Został zaprojektowany jako czołg wsparcia ogniowego. Prace nad nim rozpoczęto w 1934 roku pod kryptonimem Mittelerer Traktor. Zakładano, iż czołg powinien mieć masę do 20 t, a jego uzbrojenie miała stanowić krótkolufowa armata kal. 75 mm , która miała być przeznaczona do niszczenia umocnień z dużej odległości, umożliwiając tym samym łatwiejsze poruszanie się po polu bitwy Pz.Kpfw. II i III. Po przeprowadzonym przetargu zatwierdzony do produkcji został projekt firmy Krupp AG.

Panzerkampfwagen IV Ausf. A.
Kontrakt na produkcję Pz.Kpfw. IV Ausf. A podpisano z Krupp AG w grudniu 1936 r. Pierwszy egzemplarz wyprodukowano w listopadzie 1937 r. a produkcji tej wersji zaprzestano w czerwcu 1938 r. Kształt czołgu przypominał wcześniejsze projekty Kruppa VK 20.01 (K). Zawieszenie było oparte na drążkach skrętnych i ośmiu kołach jezdnych po każdej ze stron. Każda para wózków składała się z podwójnych kół opartych na końcówkach resora piórowego. Czołg uzbrojony został w armatę 7,5 cm KwK 37 L/24 kalibru 75mm. Wieża Pz.Kpfw. IV nie była umieszczona symetrycznie względem osi pojazdu, lecz była przesunięta w lewo o 7cm, silnik znajdował się bardziej z prawej strony, co umożliwiało połączenie silnika i skrzyni biegów wałem napędowym nie kolidującym z instalacją elektryczną pojazdu. Pz.Kpfw. Ausf. A był napędzany przez jednostkę Maybach HL 108 TR o mocy 230 km. Był to 12-cylindrowy motor w układzie V chłodzony cieczą z przekładnią pięciobiegową ZF SSG 74. W 1937 roku zmniejszono zapas amunicji z 140 pocisków do 122. Uzbrojenie uzupełniał 1 km montowany współosiowo z armatą. Załogę stanowiło 5 żołnierzy. Pancerz miał grubość od 15 do 30mm. Wyprodukowano 35egz. Tej wersji wozu.

Panzerkampfwagen IV Ausf. B.
Kontrakt na 42 sztuki podpisano w październiku 1937 r. Modyfikacji został poddany przedni pancerz, zwiększono opancerzenie innych elementów kadłuba i wieży. Silnik został wymieniony na mocniejszy Maybach HL 120 TR (265 km) oraz zainstalowano nową sześciobiegową skrzynię biegów SSG 76. W wersji Ausf. B zrezygnowano z łamanej przedniej płyty nadbudowy na rzecz prostej płyty. Otwór strzelniczy i dodatkowy wizjer został zastąpiony przez karabin maszynowy w jarzmie kulistym obsługiwanym przez radiooperatora-strzelca. Zmieniono także wieżyczkę dowódcy, była ona odlewana z pięciu części. Produkcja wersji Ausf. B trwała od maja do października i zbudowano 42 maszyny. Uzbrojenie: działko 75 mm KwK 37 L/24, 2x k.m. 7,92mm

Panzerkampfwagen IV Ausf. C.
Kontrakt na budowę wersji Ausf. C przyznano firmie Krupp-Grusonwerk w październiku 1937 roku. Z powodu dużego zapotrzebowania na czołgi różnice pomiędzy wersjami Ausf B i C są bardzo małe, od tego momentu produkcji kadłub czołgu pozostał niezmieniony aż do zakończenia produkcji. Zauważalną zmianą była osłona jarzma armaty, górna przednia krawędź zewnętrznej części zewnętrznej strony uzyskała skrócony profil, korzystniejszy z balistycznego punktu widzenia. Dodano opancerzoną osłonę lufy karabinu maszynowego MG 34 w wieży. Łącznie zamówiono 140 pojazdów tej wersji.
Uzbrojenie: działko 75 mm KwK 37 L/24, 2x k.m. 7,92 mm MG 34.
W walkach w Polsce użyto łącznie 211 Panzerkampfwagen IV ( w wersjach Ausf. A: 29 sztuk, Ausf. B: 42 sztuki, Ausf C: 140 sztuk). W bitwach zniszczono łącznie 19 maszyn. Warto także zauważyć, że wersje Panzerkampfwagen IV użyte podczas kampanii w Polsce to nie te same czołgi, co w późniejszym okresie! Używane w Polsce wersje A-C nie były „gruboskórnymi" odmianami, które pojawiły się znacznie później. Dlatego też padały one ofiarą polskiej artylerii p-panc. jak i czołgom.
W powyższym artykule zaprezentowane zostały tylko wersje czołgów, które zostały użyte przez Panzerwaffe na ziemiach polskich jesienią 1939 roku. Oczywiście w późniejszych latach powstawały kolejne wersje i modyfikacje wymienionych modeli, jednakże tym razem skupiamy się tylko na okresie kampanii w Polsce.

 

Część II. Czołgi konstrukcji czechosłowackiej.

Druga część artykułu prezentuje pojazdy produkcji czechosłowackiej w użyciu Panzerwaffe. Dnia 29 września 1938 r. podpisano układ monachijski (tzw. dyktat monachijski), dokument ten dotyczył aneksji znacznej części Czechosłowacji głównie Sudetów zamieszkanych przez ludność niemiecką, region oferował także duży potencjał ekonomiczny. Dokument został podpisany przez szefów rządów Adolfa Hitlera (III Rzesza Niemiecka), Benito Mussolini (Włochy), Neville Chamberlain (Wielka Brytania) i Édouard Daladier (Francja) z rozmów wyłączono Czechosłowację choć dotyczył jej rozbioru. Kolejny krok podjęto 15 marca 1939 r., miała miejsce wymuszona przez Hitlera zgoda na prezydencie Republiki Czechosłowackiej Emila Hachy na utworzenie protektoratu Czech i Moraw, region ten był okupowany przez Wehrmacht i podporządkowany III Rzeszy, siły zbrojne Czechosłowacji zostały zlikwidowane a uzbrojenie przejęte. Zakłady Skoda i CKD (Českomoravská-Kolben i Breitfeld-Daněk w czasie okupacji niemieckiej przemianowane na Böhmisch Mährische Maschinenfabrik) od tej pory produkowały dla potrzeb niemieckiego Panzerwaffe.Także fabryki zbrojeniowe Zbrojovka Brno i Česká Zbrojovka, które zajmowały się produkcją między innymi karabinów maszynowych ZB-26 czy ZB-30 czy pistoletów, od tego momentu ich produkcja została skierowana dla sił zbrojnych III Rzeszy.

PANZERKAMPFWAGEN 35 (t)

1

 

http://ww2photo.se/tanks/cs/lt-35.htm

W roku 1934 koncern Skoda z Pilzna oraz CKD z Pragi przedstawiły armii projekty nowych czołgów o oznaczeniach S-II-a (Skoda, czołg lekki, przeznaczony dla kawalerii) oraz P-II-a (Praga). Wybrano projekt S-II-a, który został przetestowany przez komisję wojskową na poligonie w Milovicach, w czasie których stwierdzono szereg wad i błędów konstrukcyjnych, rząd naciskany przez koncern Skoda złożył zamówienie na 160 sztuk tego pojazdu. Czołg osiągnął pełną sprawność bojową dopiero w roku 1938 oznaczony jako LT vz. 35. Po zajęciu Czechosłowacji w roku 1939 przez Wehrmacht oznaczenie zmieniono na PzKpfw. 35 (t). Kadłub czołgu składał się z blach pancernych przymocowanych do stalowej ramy za pomocą nitów i śrub. Z przodu pojazdu po lewej stronie miejsce zajmował strzelec który obsługiwał km ZB vz.35 lub vz.37 kalibru 7,92 mm. Z prawej strony kadłuba zajmował miejsce kierowca. W ręcznie obracanej wieży czołgu znajdowało się dwóch członków załogi, po lewej stronie dowódca-celowniczy obsługiwał km ZB vz.35 lub vz.37, po stronie prawej siedział ładowniczy-radiooperator który obsługiwał armatę Skoda vz.34 kal. 37,2 mm. Zapas amunicji wynosił 72 naboje kal.37,2 mm oraz 1800 kal. 7,92mm. Silnik wraz z układem napędowym umieszczono w tylniej części kadłuba. Zawieszenie zbudowane było z ośmiu małych kół jezdnych umieszczonych po dwa na jeden wózek z dwóch stron pojazdu, pary kół napędowych umieszczonych z tyłu i kół napinających z przodu, gąsienice podtrzymywały rolki jezdne po cztery na jedną stronę pojazdu. Wermacht złożył zamówienie w zakładach Skody na produkcję 219 czołgów PzKpfw. 35(t). Podczas agresji na Polskę stanowiły one uzbrojenie 1. Dywizji Lekkiej ok. 200 sztuk następnie przekształconej w 6. Dywizje Pancerną. Gdzie służyły jeszcze w czasie ataku na Francję w roku 1940, a także w roku 1941 podczas walk w ZSRR. Pojazdy które nie zostały zniszczone podczas walk zostały przebudowane na ciągniki do holowania moździerzy i dział, wozy techniczne w batalionach czołgów a także na wozy dowodzenia wyposażone w dodatkową radiostację.
Dane techniczne:
1. Masa : 10,5 t
2. Grubość pancerza : 9-25mm
3. Napęd : 6-cylindrowy chłodzony cieszą silnik Skoda T-11 moc 89 kW
4. Uzbrojenie: 2x km kal. 7,92, armata 37 mm

 PANZERKAMPFWAGEN 38 (t)

2

 

http://valkiria.net/uploads/pic/historia/wwii/uzb/gtanks/pz38/pz38_1.jpg


Problemy pośpiesznie wprowadzonego do produkcji czołgu typu LT vz. 35 spowodowały zainteresowanie nowym pojazdem, który miał go zastąpić. W 1937 r. armia czechosłowacka wybrała zakład CKD i projekt czołgu LT vz.38 (TNHP-S). Pierwsze 15 sztuk z zamówionych 150 pojazdów wyprodukowano w 1938 r., lecz nim je dostarczono rząd Czechosłowacji przestał istnieć. Niemiecka armia wykupiła wszystkie 150 egzemplarzy, zamówiła także następne, już pod nazwą PzKpfw. 38(t) produkcja odbywała się w zakładach BMM w Pradze. Kadłub i wieża czołgu PzKpfw. 38(t) opierała się na blachach pancernych przymocowanych do stelaża za pomocą nitów i śrub. Z przodu z prawej stronie siedział kierowca a po lewej strzelec który obsługiwał km MG 37(t) kal. 7,92mm (początkowo ZB vz. 37) umieszczony w jarzmie kulistym. W ręcznie obracanej wierzy umieszczono armatę Skoda A7 kal. 37,2 mm współosiowo umieszczono km MG 37(t) kal. 7,92 mm. Silnik zabudowano w tylnej części kadłuba. Zawieszenie składało się z czterech dużych kół jezdnych z bandażami gumowymi, zamieszczonych parami i amortyzowanych resorami piórowymi, koło napędowo znajdowało się z przodu pojazdu z tyłu znajdowało się koło napinające, gąsienice były podtrzymywane za pomocom dwóch rolek jezdnych. Pierwsza wersję Pzkpfw. 38(t) Ausf. A nie zmienił się od założeń czołgu LT vz. 38, uzbrojenie tej wersji stanowiła dalej ta sam armata Skody A7 kalibru 37,2 mm, została zmieniona jednostka napędowa na silnik Praga EPA o mocy 125 KM grubość pancerza wynosiła od 10 do 25 mm. Do łączności służyła niemiecka radiostacja FuG 2 i FuG 5, obsługiwana za pomocą dwóch anten (prętowa o zasięgu 5-9 km i półramowa o zasięgu do 1 km) zamontowanych po lewej stronie kadłuba nad błotnikiem. Czołgi Pzkpfw. 38(t) przeszły chrzest bojowy podczas kampanii Polskiej we wrzeniu 1939 r., na front skierowano 53 maszyny z 67 batalionu czołgów 3. Dywizji Lekkiej.
Warto także wspomnieć o pozostałych wersjach tego czołgu, które nie brały udziału w walce podczas kampanii w Polsce, od wersji Ausf. B aż do wersji Ausf. G w tych wersjach było zamontowane działko KwK A7 L/42 uległa zmianie także grubość pancerza. Czołgi typu PzKpfw. 38(t) brały udział między innymi w kampanii we Francji w roku 1940 gdzie znajdowały się na wyposażeniu 7. i 8. Dywizji pamcernej, uczestniczyły w operacji Barbarossa w 1941 w pierwszym rzucie wykorzystano 623 czołgi które prawie wszystkie uległy zniszczeniu. W 1942 trafiła na uzbrojenie 22. Dywizji Pancernej, która walczyła na Krymie i na stepach Ukrainy. Produkcja PzKpfw. 35(t) trwała do 1942 r. powstało łącznie ok. 1400 egzemplarzy. Czołgi które nie zostały zniszczone trafiały między innymi do jednostek szkoleniowych, brały udział w akcjach przeciw partyzantom, zmieniano je także na wozy dowodzenia. Podwozia tych pojazdów zostały wykorzystana do konstrukcji wielu innych pojazdów przede wszystkim działa samobieżnych takich jak Marder czy Hetzer. Oprócz Wehrmachtu czołgi PzKpfw. 38(t) posiadały armie sojusznicze III Rzeszy Bułgaria (10 egz.), Rumunia (50 egz.) a także Słowacja (69 egz.).

 Dane Techniczne:
1. Masa: 9,7 t
2. Grubość pancerza: 8-25 mm
3. Napęd: 6-cylindrowy benzynowy silnik Praga EPA chłodzony wodą o mocy 112kW
4. Uzbrojenie: działko Skoda A7 kal. 37,2mm, 2 km. 7,92 mm

Pojazdy z czeskich fabryk nie tylko dorównywały konstrukcyjnie pojazdom niemieckim, lecz w wielu aspektach je przewyższały. Pancerz a także uzbrojenie czołgu LT vz.35 miały lepsze nie tylko od czołgu PzKpfw. III ale również od czołgu PzKpfw. IV, czołg LT vz.38 miał jeszcze grubszy pancerz. Główną wadą  konstrukcji były nity, które łączy płyty pancerne, pocisk który w nie trafił odrywał główkę nitu a pozostała część rykoszetowała wewnątrz pojazdu, raniąc bądź zabijając członków załogi.

 Bibliografia:

  • Doyle D., Niemieckie pojazdy wojskowe II Wojny Światowej, Poznań 2012.
  • Forty G., Ilustrowana Encyklopedia Czołgów Całego Świata, Warszawa 2008.
  • Zasieczny A., Czołgi II wojny światowej, Warszawa 2006.
  • Trewhitt P., Opancerzone Wozy Bojowe, Warszawa 2000.