feldgrau_logo

Seria motocykli DKW NZ (1938-1945)

Historia ostatniej przedwojennej serii motocykli DKW czyli NZ:

Seria motocykli NZ była ostatnią przed wybuchem II Wojny Światowej generacją motocykli seryjnie produkowanych przez DKW która wchodziła w skład firmy Auto Union łączącej 4 firmy: Horch, Audi, DKW, Wanderer. Zastąpiła wśród motocykli średnich i większych serię SB. Wytwórnia w Zschopau wytwarzała w tej serii NZ 250, 350 i 500. Ten ostatni model był motocyklem wyposażonym w silnik dwucylindrowy oraz resorowane tylne koło na suwakach co było zupełną nowością. Seria NZ nie była jedyną linią kontynuowaną w drugiej połowie lat 30. Seria KM, KS i najsłynniejsza RT125 uzupełniały ofertę firmy.

Seria NZ charakteryzowała się bardzo nowoczesną konstrukcją i rozwiązaniami technicznymi co w motocyklach przeznaczonych dla mniej zamożnej klienteli było zaskakujące. Warto przypomnieć, że znany u nas powojenny rosyjski Iż 350 a potem Iż49 był wzorowany na DKW NZ 350 i 350/1 którego plany, linię produkcyjną oraz kadrę inżynieryjską, Rosjanie wywieźli w 1945r do Iżewska. DKW miało również niewątpliwy wpływ na konstrukcje motocykli naszych południowych sąsiadów czyli CZ oraz Jawa. Włączenie czeskich fabryk do struktury AutoUnion pozwoliło na przeniesienie doświadczeń oraz patentów na nowy grunt natomiast o wpływie DKW RT 125 na konstrukcje lekkie motocykli można by napisać małą książkę.

Praktycznie każdy producent motocykli po wojnie kopiował bezkarnie niezawodne i tanie DKW RT125 włączając w to Harleya Davidsona, Yamachę, Hondę, MZ, Jawę, brytyjskiego Bantama i wiele innych. Nasi inżynierowie zaadoptowali rozwiązania tego modelu w Sokole 125 a później SHL M01-M05, WSK 125 czy WFM. Ten najmniejszy członek rodziny AutoUnion był na tyle niezawodny i tani w produkcji, że powojenna, zniszczona europa przyjęła go jako fundamenty odbudowy powojennej motoryzacji.

Rama DKW NZ była tłoczona z blachy stalowej, które to rozwiązanie zostało wprowadzone do seryjnej produkcji DKW w 1929. Pozwalało to na wykonywanie lekkich i sztywnych konstrukcji motocyklowych przy niskiej cenie. Praktycznie wszystkie motocykle DKW produkowane do końca lat 40 miały tak wykonywane ramy i zawieszenie. Rama nie miała rewolucyjnych zmian w porównaniu do poprzednich modeli np serii SB jednak silnik był nowością wprowadzającą wiele zmian. Oczywiście seryjne motocykle posiadały wcześniej system przepłukiwania zwrotnego wg patentu dr Schnurle ale bloki napędowe serii NZ stały się jeszcze bardziej zwartą i opływową konstrukcją niż poprzednio. Napęd z silnika na sprzęgło i skrzynię biegów przekazywany był za pomocą łańcucha a nie kół zębatych co dawało rozwiązanie cichsze. Dawało to również lepszą możliwość na odsunięcie skrzyni od silnika. To rozwiązanie nie było nowością jednak tylko w DKW udało się cały silnik zblokować i schować pod jednolitą obudową silnika. Najbardziej znaczącą zmianą było zastosowanie czterobiegowej skrzyni biegów we wszystkich modelach NZ. Zachowano jednak ręczną zmianę biegów z kulisą przy zbiorniku paliwa ale było to rozwiązanie dla tradycjonalistów gdyż motocykle posiadały również nożną zmianę biegów pracującą równolegle z ręczną. Cały układ sterowania motocyklem jest identyczny ze współczesnymi standardami nowoczesnego jednośladu co potwierdza, że przemyślenia i rozwiązania sprzed 70 lat można nadal wykorzystywać we współczesnym świecie.

 

Generalnie motocykl DKW NZ jest pojazdem bardzo prostym pod względem konstrukcyjnym w porównaniu np do BMW, NSU czy Zundappa. Niestety duża ilość wyprodukowanych maszyn, paradoksalnie przyczyniła się do wyginięcia tego modelu. Pojazd ten był przez wiele lat uważany za WSKę Zachodu i wyrzucany był na złom jako nic niewarty dwusuw. Przez takie traktowanie, niewiele pojazdów przetrwało do dziś. Złożenie pojazdu na oryginalnych częściach, zgodnie z rocznikiem jest dość drogie i czasochłonne. Nie ma możliwości kupienia replik części jak np. do innych, "kultowych" niemieckich motocykli. Fenomen motocykli spod znaku 4 kółek należy upatrywać w prostej, niezawodnej, taniej konstrukcji i nowoczesnej konstrukcji. Dyrekcja zakładów postawiła na mniej zamożnego klienta któremu umożliwiła jako pierwsza na świecie zakup pojazdu w systemie ratalnym. Dzięki takiemu podejściu do tematu motocykle, w odróżnieniu od konkurencji, były produkowane nie w tysiącach ale dziesiątkach tysięcy egzemplarzy przeistaczając zakłady w Chemnitz w największego producenta motocykli w okresie między wojennym.   

 


DKW NZ 250 (1938 - 1941)

DKW NZ 250 - 1939r - wersja cywilna

dkw_nz_250m

DKW NZ 250 – wersja wojskowa
(pojazd cywilny po rekwizycji na cele wojskowe ~1940)

dkw_nz_250_1939m

 

Motocykl był produkowany w latach 1938- 1941 w ilości 26700szt. Ciekawostką jest, że pomimo przestawienia w 1939r niemieckich fabryk na produkcję dla armii, seria NZ a w szczególności NZ 250 była kierowana wyłącznie potrzeby odbiorców cywilnych od początku do końca. Wersja 250ccm w odróżnieniu od 350ccm, nie była przeznaczona dla wojska z uwagi na niską moc równą 9KM co nie przeszkadzało przymusowo „wcielać" do armii. Pojazdy po szybkim przemalowaniu na obowiązujące w poszczególnych jednostkach kolory, były kierowane do czynnej służby. Nie oznacza to, że każdy pojazd w strukturach armii jeździł przemalowany. Często nie było potrzeby czy czasu na zmianę koloru gdy pojazd pracował za linią frontu z dala od niego. Mając dużo szczęścia, w takich warunkach pojazd mógł dotrwać w oryginalnym cywilnym garniturze do końca wojny.

Nowością w skali światowej był prosty i wytrzymały silnik o zwartej obudowie oraz tłoczone nadwozie. O klasie motocykla świadczyło również wyposażenie seryjne czyli: prędkościomierz, pełne oświetlenie czy zmiana biegów nożna/ ręczna. Siedzenie pasażera w owych czasach było akcesoryjne. Głębokie błotniki zapewniały kierującemu bardzo dobrą ochronę przeciw wodzie jednak w warunkach polowych nie zdawało egzaminu gdyż błoto blokowało koła. W późniejszych wersjach zastosowano płytkie błotniki co w dużej mierze rozwiązało ten problem.

Zawieszenie tylne było standardowym sztywnym trójkątem (jak w klasycznym rowerze). Amortyzacja kierowcy odbywała się na poziomie siedzenia co w owym czasie było uznawane komfortowe i standardowe rozwiązanie. Osobiście, nie uważam tego za wygodne przy dzisiejszym stanie dróg a co dopiero ponad pół wieku temu.

Przednie zawieszenie również było bez rewelacji. Trapez na centralnie ulokowanej sprężynie może i tłumił podstawowe doły i wykroty 70 lat temu jednak współczesnych nierówności nawierzchni nie jest w stanie wychwycić. Generalnie jazda tego typu motocyklem dostarcza sporo radości i pozwala cofnąć się w czasie. Możemy przekonać się na własnej skórze, jak wyglądało kiedyś pojmowanie wygody i nowoczesności.

Wielkość motocykli w owym czasie jest również zaskakująca. Jak wiadomo, od początku XX wieku do teraz, średnia wzrostu mężczyzny zwiększyła się o ok12cm. Człowiek mierzący wtedy 170cm był uznawany za wysokiego dlatego projektanci przy konstruowaniu pojazdów kierowali się inną skalą użytkownika.

 

Podstawowe dane techniczne:

  • silnik: cylindrowy, dwusuwowy chłodzony powietrzem, korpus aluminiowy
  • skrzynia biegów: 4-biegowa sterowana ręczno-nożnie, zawiera 1 L oleju przekładniowego
  • wymiary tłoka x skok: 68 x 68mm
  • pojemność: 245ccm, moc 9 PS/ 4000obr/min
  • zasilanie: gaźnik Amal M76/426, Graetzin H24, Bing AJ 2/24
  • filtr powietrza: siatkowy typu Knecht
  • zapłon: bateryjny, 6V, 45W Bosch lub Siemens
  • przekazanie napędu: łańcuch na tylne koło
  • koła i ogumienie: 3,00 x 19"  (koła niewymienne)
  • wymiary: (długość, szerokość, wysokość, prześwit) 2095mm, 770mm, 920mm, 120mm
  • zawieszanie: przednie trapezowe na centralnej sprężynie, tylne: sztywne
  • hamulce : mechaniczne, szczękowe, dwa pół bębny
  • waga: 135kg
  • pojemność zbiornika paliwa: 14l
  • prędkość maksymalna:   ok 95km/h
  • zużycie paliwa: ok 3,2l/100km przy 60km/h
  • liczba wyprodukowanych egz. : 26 700

 


DKW NZ 350 (1938-1944)

DKW NZ 350 wersja wojskowa (ok. 1941)

dkw_nz350_1941m


DKW NZ 350 – wersja cywilna

dkw_nz_350_cywilna_m

DKW NZ 350 wersja wojskowa

dkw_nz350_wojskowa_m

 

Typową DKW, która była od razu kierowana jako produkt dla wojska (od 1939) była NZ 350. Charakteryzowała się większą mocą 11.5 KM w porównaniu z do NZ250. Nie różniła się prawie niczym (na pierwszy rzut oka) od swojego młodszego brata. Najbardziej zauważalne różnice to większe siedzenie kierowcy, większe bębny hamulcowe (180mm), większy cylinder, większe większy układ wydechowy czy inna tylna lampka.

Z biegiem czasu (od 1942roku) zaczęły następować zmiany dostosowujące pojazd do warunków frontowych. Zastosowano np  zbierak błota, zmieniono osprzęt kierownicy, wzmocniono skrzynię biegów i wiele innych drobniejszych zmian. Gdzie tylko była możliwość, aluminium (będące deficytowym towarem przeznaczonym przede wszystkim do produkcji samolotów) zastępowano stalą.

Doświadczenia z frontu wschodniego ukazały niedoskonałość motocykla w poruszaniu się w trudnym i błotnistym terenie. Zastosowano wzmocnienia tylnego bagażnika spowodowane "odchudzeniem" błotnika jak również osłonę na prądnicę. Od roku 1943 wprowadzono mniejszą lampę przednią z łatwą możliwością regulacji kątu padania światła góra- dół

Również wyposażenie motocykla uległo modyfikacji. Zaczęto np. dodawać benzyniarkę aby ułatwić rozruch w zimnym środowisku. Była to buteleczka z benzyną, którą wstrzykiwało się bezpośrednio do cylindra benzynę. Żołnierze nazywali ten proceder „zastrzykiem dosercowym lub strzałem w serce"

 

Podstawowe dane techniczne:

  • silnik: jednocylindrowy, dwusuwowy chłodzony powietrzem, korpus aluminiowy
  • skrzynia biegów: 4-biegowa sterowana ręczno-nożnie, zawiera 1 L oleju przekładniowego
  • wymiary tłoka x skok: 72 x 85mm
  • pojemność: 346ccm, moc11.5KM/ 4000obr/min
  • zasilanie: gaźnik Amal M76/426, Graetzin H24, Bing AJ 2/24
  • filtr powietrza: siatkowy typu Knecht
  • zapłon: bateryjny, 6V, 45W Bosch lub Siemens
  • przekazanie napędu: łańcuch na tylne koło
  • koła i ogumienie: 3,25 x 19"  (koła niewymienne)
  • wymiary: (długość, szerokość, wysokość, prześwit) 2110mm, 770mm, 925mm, 125mm
  • zawieszenie: przednie trapezowe na centralnej sprężynie, tylne: sztywne
  • hamulce : mechaniczne, szczękowe, dwa pół bębny o średnicy 180mm
  • waga: 145kg
  • pojemność zbiornika paliwa: 14l
  • prędkość maksymalna: 105km/h
  • zużycie paliwa: ok 3,5l/100km
  • liczba wyprodukowanych egz. : 45 300

 


DKW NZ 350-1 (1944-1945) – zwana "Saharą" lub „Żeliwem"

dkw_nz350_1_m

 

Z biegiem czasu sytuacja na frontach zaczęła się zmieniać. Przemysł niemiecki zaczął mieć problemy z zaopatrzeniem w surowce w związku z czym zaczęto wprowadzać zmiany konstrukcyjne w pojazdach w których dało się to wykonać. Najbardziej deficytowym towarem po płynach pędnych było aluminium więc przekonstruowano odlew silnik z aluminiowego na żeliwny. Był on mniej wytrzymały i cięższy jednak dostępność żeliwa była ogromna. Możliwie wszystkie elementy aluminiowe zamieniano na stalowe co wiązało się ze spadkiem jakości i wzrostem masy.

Doświadczenia frontu wschodniego wymusiły również kolejne zmiany które są bardzo widoczne. Jedną z nich było zaprojektowanie nowego filtru powietrza typu cyklonowego odśrodkowego, który lepiej spisywał się wobec kurzu i pyłów rosyjskich stepów, zastosowano płytkie błotniki wraz ze skrobakiem błota, drastycznie uproszczono instalację elektryczną likwidując stacyjkę na zbiorniku paliwa. Kolejne elementy aluminiowe starano się zastępować stalowymi np. pokrywy bębnów hamulcowych. Wzmocniono również kosz sprzęgła oraz zmieniono system łożyskowania wału. Ciekawostką było zaprojektowanie uchwytu puszki na maskę gazową na zbiorniku paliwa. Niestety takie rozwiązanie jest pokazane wyłącznie na rysunkach w oficjalnym katalogu części. Nikt dotychczas nie spotkał się "na żywo" z takim rozwiązaniem bądź z archiwalnymi zdjęciami dlatego należy to traktować jako niezrealizowany projekt (!) . Tak dostosowany pojazd był produkowany do końca wojny czyli połowy 1945. W tym samym roku, po zdobyciu Berlina przez wojska Armii Czerwonej, cała fabryka DKW wraz z planami, pracownikami technicznymi i maszynami została wywieziona na wschód gdzie rozpoczęto produkcję Iża 350 a później Iża 49, 56 i innych.

 

Podstawowe dane techniczne:

  • silnik: jednocylindrowy, dwusuwowy chłodzony powietrzem, żeliwny
  • skrzynia biegów: 4-biegowa sterowana ręczno-nożnie, zawiera 1 L oleju przekładniowego
  • wymiary tłoka x skok: 72 x 85mm
  • pojemność: 346ccm, moc11.5KM/ 4000obr/min
  • stosunek sprężania: 5.8:1
  • zasilanie: gaźnik Amal M76/426, Graetzin H24, Bing AJ 2/24
  • filtr powietrza: cyklonowy, odśrodkowy
  • zapłon: bateryjny, 6V, 45W Bosch lub Siemens
  • przekazanie napędu: łańcuch na tylne koło 5/8 x 1/4 x 104
  • koła i ogumienie: 3,25 x 19"  (koła niewymienne)
  • wymiary: (długość, szerokość, wysokość, prześwit) 2110mm, 770mm, 925mm, 120mm
  • zawieszenie: przednie trapezowe na centralnej sprężynie, tylne: sztywne
  • hamulce : mechaniczne, dwa pół bębny o średnicy 180mm
  • waga: 176kg
  • pojemność zbiornika paliwa: 15l
  • prędkość maksymalna: 90 km/h
  • zużycie paliwa: ok 3,5l/ 100km
  • nacisk na przednią oś: 72 kg
  • nacisk na tylną oś: 104 kg
  • liczba wyprodukowanych egz. :ok 12 000

                                                                                      

 

DKW NZ 500 (1939-1941)

dkw_nz_500

dkw_nz500m

 

 

DKW NZ 500 produkowano stosunkowo krótko, gdyż tylko 1939 - 1941, kiedy kolejna wywołana przez Niemców wojna z byłym sojusznikiem czyli ZSRR, spowodowała przestawienie gospodarki wyłącznie na tory wojenne. Przed wojną był używany w policji oraz żandarmerii ze względu na prędkości, jakie rozwijał i dużą niezawodność. Teraz miał trafić także do armii. Krótki czas produkcji spowodował, że powstało zaledwie 4600 egzemplarzy. Warto wiedzieć, że znaczną część (około 1500 sztuk) wyeksportowano do Hiszpanii. Wyposażenie motocykla DKW NZ 500 w mocny i elastyczny silnik (18 KM) spowodowało, że spora liczba egzemplarzy trafiła do służby w Wehrmachcie. Porównując NZ500 do polskiego Sokoła 600 który był nowoczesną konstrukcją i rozwijał moc równą 15KM było to dość dużą różnicą.

Z posiadanych informacji nie wynika, aby były to motocykle specjalnie przygotowane do służby wojskowej, jak to miało miejsce z modelem NZ 350 i NZ 350/1. Tym nie mniej pięćsetki trafiły do służby, prawdopodobnie jako solówki, mimo że były zdolne do pracy w zaprzęgu z wózkiem bocznym. Niestety bardzo (!) słabe własności jezdne w terenie zdecydowały o zaprzestaniu produkcji tego modelu na potrzeby wojska.

Bardzo dużym zmianom uległa rama motocykla. Zastosowano bowiem suwakowe zawieszenie tylnego koła - w roku 1939 było to bardzo nowoczesne rozwiązanie. Różniło się ono dość znacznie od zawieszenia suwakowego stosowanego np. w motocyklach BMW. Jego istotą było zastosowanie wahacza wleczonego, który prowadził koło i przenosił wzdłużne siły napędowe i hamowania. Pionowe prowadzenie koła zapewniały klasyczne suwaki o kilkucentymetrowym skoku i regulowanej twardości. Przednie zawieszenie to ciągle trapez z pojedynczą sprężyną, jednak wyposażono go w amortyzator z tłumieniem olejowym, co znacznie podniosło komfort podróżowania i dało możliwość szybszej jazdy po nierównych nawierzchniach.

Aktualnie DKW NZ500, odrestaurowany zgodnie z rocznikiem i możliwe dużą ilością oryginalnych części, staje się powoli pojazdem porównywalnym cenowo np z przedwojennymi mniejszymi modelami np BMW.

 

Podstawowe dane techniczne:

  • silnik: dwusuwowy, dwucylindrowy, chłodzony powietrzem, korpus silnika aluminiowy
  • skrzynia biegów: 4-biegowa sterowana ręczno-nożnie
  • pojemność: 489ccm, moc18 KM / 4200obr/min
  • zasilanie: gaźnik Amal WN 76/456
  • filtr powietrza: siatkowy typu Knecht
  • zapłon: bateryjny, 6V, Bosch lub Siemens
  • przekazanie napędu: łańcuch na tylne koło
  • koła i ogumienie: 3,50 x 19"  (koła wymienne)
  • wymiary: (długość, szerokość, wysokość, prześwit) 2200mm, 770mm, 930mm, 140mm
  • zawieszenie: przednie trapezowe na centralnej sprężynie z amortyzatorem olejowym, tylne: suwakowe
  • hamulce :szczękowe, mechaniczne, dwa pół bębny
  • waga: 195kg
  • pojemność zbiornika paliwa: 14l
  • prędkość maksymalna: 115km/h
  • zużycie paliwa: ok 5l/100km przy 70km/h
  • liczba wyprodukowanych egz.: ok 4 600